Boor die scheef loopt: ligt het aan de boor of aan de kop

Je zet de machine aan en de punt van de boor tekent geen punt maar een cirkeltje. Bij het aanzetten loopt hij weg van je aftekening, het gat wordt ruimer dan de boor dik is, en in metaal krijg je een ovaal in plaats van een rond gat. Zoiets kan aan de boor liggen en aan de machine, en dat verschil is de moeite waard om uit te zoeken. Een kromme boor is een uitgave van een paar euro. Speling in de as of het lager is een reparatie die bij een goedkope machine op afschrijven uitdraait.

De test die het antwoord geeft

Doe dit voordat je iets anders probeert. Laat de machine op laag toerental draaien en kijk van opzij naar de punt, zodat je ziet hoe groot de uitslag ongeveer is. Zet hem uit, draai de boor een derde slag verder in de kop, klem opnieuw en kijk nog een keer.

Draait de slingering mee, dus zit de uitslag nu een derde slag verder, dan zit het probleem in de boor. Blijft de uitslag precies even groot en op dezelfde plek staan, dan ligt het aan de kop of aan de machine erachter. Doe de test met een boor die niet te dun is, want een lange boor van drie millimeter buigt al door zijn eigen gewicht en vertelt je niets.

Als het aan de boor ligt

Rol de boor over een vlakke ondergrond die je vertrouwt: een stuk glas of de tafel van een afkortzaag. Een kromme boor wiebelt zichtbaar en je ziet een lichtspleet onder de schacht doorlopen. Meestal zit de kromming in de schacht, want daar is het staal het dunst.

Krom worden ze zelden tijdens het boren zelf. Ze worden krom doordat de boor vastloopt terwijl je de machine scheef trekt, doordat je een gat corrigeert door schuin te gaan staan, of doordat de boren los in een lade tussen ander gereedschap liggen. Ook een schacht die is ingeslagen door een kop die eerder heeft geslipt loopt niet meer rond, want de bekken vinden geen vlak meer waar ze gelijk op pakken.

Kromme boren zijn niet recht te maken. Gooi hem weg of, als je hem nog voor grof werk wilt houden, zet er een streep tape omheen zodat je hem nooit meer voor zichtwerk pakt.

Als het aan de kop of de machine ligt

Blijft de uitslag op dezelfde plek staan, controleer dan eerst het simpelste. Open de kop helemaal en kijk of er gruis of een houtspaan tussen de bekken zit, want een korreltje aan een kant zet elke boor scheef. Kijk daarna of de drie bekken gelijkmatig sluiten. Een kop waarvan een bek achterblijft, klemt de boor scheef en dat geeft precies hetzelfde beeld als een kromme boor.

Is de kop schoon en sluit hij netjes, pak dan met de machine uit de kop vast en beweeg hem zijwaarts heen en weer. Voel je daar duidelijk speling, of hoor je een tikje, dan zit het in de as of het lager. Dat is meestal het gevolg van een val of van jaren zwaar werk met grote gatzagen. Zit de kop op schroefdraad, dan kan hij ook scheef opgelopen zijn, en is een losse vervangkop de goedkope oplossing. Machines vallen trouwens vaker van een randje dan uit een hand, dus met een houder aan de wand of in de bus voorkom je precies dit soort schade.

Wat je doet tot het opgelost is

Moet je vandaag nog verder, dan zijn er twee manieren om de last te beperken. Gebruik de kortste boor die het gat haalt, want hoe minder de boor uitsteekt, hoe kleiner de uitslag aan de punt. En prik het boorpunt voor met een centerpons, zodat de slingerende punt niet wegwandelt bij het aanzetten. In metaal boor je bovendien eerst een klein gat voor: dat geleidt de grote boor.

Meet daarna eens een gat dat je met dezelfde boor hebt gemaakt. Is het merkbaar ruimer dan de boor dik is, dan verklaart dat ook waarom je pluggen zo makkelijk in het gat glijden en daarna niet houden. Dan krijgt de plug de schuld, terwijl het gat het probleem is.