Kleurtemperatuur kiezen: 3000K, 4000K of 6500K in de werkplaats

Twee ledbalken naast elkaar in het schap, allebei even lang, allebei met hetzelfde aantal lumen op de doos. De ene geeft geel licht, de andere blauwwit. Op de verpakking staat een getal met een K erachter en verder weinig uitleg. Voor een werkplaats maakt die keuze meer uit dan mensen denken, niet omdat de ene lamp beter is dan de andere, maar omdat je bij verschillende lichtkleuren verschillende dingen ziet.

Wat kelvin wel en niet zegt

Kelvin beschrijft de kleur van het licht, niet de hoeveelheid. Een lamp van 6500K is niet feller dan een lamp van 3000K met dezelfde lumenwaarde, hij oogt alleen killer. Lage waarden zijn geel en warm, hoge waarden gaan van wit naar blauwig. Op die schaal zijn voor een werkplaats drie punten interessant.

• 3000K, warm wit. Prettig in een ruimte waar je ook zit, maar het legt een gele waas over alles. Wit hout, lichtgrijs en beige lopen door elkaar heen.
• 4000K, neutraal wit. Kleuren blijven herkenbaar en de ruimte oogt fris zonder scherp te worden. Voor de meeste werkplaatsen de veiligste keuze.
• 6500K, daglichtwit. Contrastrijk en goed voor kleurbeoordeling, maar in een gesloten ruimte zonder raam voelt het na een paar uur hard en vermoeiend aan.

Wat je bij welke kleur ziet

Aftekenlijnen lees je het makkelijkst bij neutraal tot koel wit. Potlood op licht hout is grijs op geel bij 3000K en grijs op wit bij 5000K, en dat tweede leest sneller, zeker als je met je hoofd schuin over het werk hangt. Voor krassen en schuurplekken telt de richting van het licht zwaarder dan de kleur, maar koeler licht helpt wel, omdat geel de fijne verschillen in tint platslaat.

Werk je met kleur, bijvoorbeeld verf mengen, een beits bijkleuren of houtsoorten naast elkaar leggen, dan wil je licht dat in de buurt komt van de omstandigheden waarin het werk straks bekeken wordt. Bij binnenwerk in een woning is dat warm licht, bij buitenwerk is dat daglicht. Dat is meteen de enige goede reden om in een werkplaats een lamp met een afwijkende kleur op te hangen: als controlelamp boven één plek, niet als algemene verlichting.

Kleurweergave weegt zwaarder dan kleurtemperatuur

Op dezelfde doos staat vaak Ra of CRI met een getal erachter. Dat is de kleurweergave: hoe natuurlijk kleuren eruitzien onder die lamp, op een schaal die bij honderd eindigt. Een goedkope lamp met Ra 70 kan precies de kelvinwaarde hebben die je zoekt en toch alles vaal en vlak maken, vooral rood en bruin. Voor een werkplaats is Ra 80 de ondergrens en zit je met 90 of hoger merkbaar beter, zeker met hout en verf. Staat er helemaal geen Ra-waarde op de verpakking, dan zegt dat meestal genoeg.

De ruimte bepaalt mee

Heb je een raam, een deur die vaak openstaat of een lichtstraat, dan valt er overdag daglicht binnen van ruwweg 5000 tot 6500K. Hang je daar 3000K naast, dan liggen er op de vloer twee verschillende kleuren licht en klopt je kleurbeoordeling nergens meer. In zo'n ruimte kies je 4000K of hoger, zodat het kunstlicht dicht bij het daglicht blijft.

In een gesloten schuur zonder daglicht is er niets om je aan te spiegelen en telt vooral hoe lang je er achter elkaar staat. Breng je er hele dagen door, dan houdt 4000K het comfortabel. Werk je er kort en precies, bijvoorbeeld aan kleine onderdelen, dan kun je met 5000K prima uit de voeten. Wat in zo'n ruimte extra meetelt is je wand: licht dat op een lichte wand valt komt deels terug, een wand vol donkere kasten slikt het op. Wie zijn machines aan de wand hangt in gereedschaphouders houdt dat vlak grotendeels open en haalt meer uit dezelfde lampen. Houd het in beide gevallen bij één kleur voor de hele ruimte. Een mix van warm en koel wit oogt niet alleen rommelig, je ogen stellen ook steeds opnieuw in als je van de ene hoek naar de andere loopt.

Twijfel je nog: koop eerst één armatuur, hang hem op boven de plek waar je het meest staat en werk er een week mee voordat je de rest bestelt. Dat is de enige test die iets zegt, want in het schap staan lampen naast elkaar en in jouw schuur hangt er straks één type boven je hoofd. Bewaar de doos, dan koop je later precies dezelfde en niet iets dat er ongeveer hetzelfde uitzag.