Werkbankblad kiezen: multiplex, mdf of massief hout

Je boort een gat door een plank, de boor komt er aan de onderkant uit en gaat vrolijk verder in je werkblad. Bij een blad van twee tientjes haal je je schouders op, bij een blad waar je een weekend aan hebt gewerkt niet. Welk materiaal je kiest bepaalt vooral hoe erg dat soort momenten zijn, en hoe lang het blad vlak blijft.

Multiplex: het werkpaard

Multiplex bestaat uit kruislings verlijmde lagen en dat maakt het in beide richtingen sterk en behoorlijk stabiel. Een plaat van 18 millimeter op een frame met steun om de 40 tot 50 centimeter zakt niet door. Wil je een bankschroef monteren of stevig hameren, verlijm dan twee platen van 18 tot 36 millimeter, of verdubbel alleen de voorste strook waar de klemmen komen.

Berken multiplex is dichter en netter aan de randen dan de goedkopere soorten. Schroeven in het vlak houden goed, schroeven in de kopse kant houden matig, want daar schroef je tussen de lagen. Gebruik daar liever doorgaande bouten. Vocht verdraagt multiplex redelijk: een gemorst glas water droogt op zonder blijvende schade, mits je het niet laat staan.

MDF: vlak, glad en gevoelig

Mdf is het vlakste materiaal van de drie en het goedkoopste per plaat. Voor sjablonen, mallen en een blad waarop je nauwkeurig wilt aftekenen is dat prettig, want het is echt vlak en heeft geen nerf die je potloodlijn doet uitwijken. Twee lagen van 18 millimeter op elkaar geven massa, en massa dempt trillingen bij het zagen.

De zwakke plek is vocht. Mdf zuigt water op als een spons en zwelt daarbij op, en dat komt niet meer terug als het droogt. Een opgezwollen rand blijft een opgezwollen rand. In een onverwarmde schuur waar het in de winter klam is, is mdf daarom een matige keuze. Schroeven in de kopse kant scheuren bijna altijd uit, dus voorboren is er geen optie maar een voorwaarde.

Massief hout: als je het blad wilt houden

Een beuken of essen lamellenblad is zwaar, hard en herstelbaar. Doorboren is minder erg omdat je het gat kunt vullen met een propje en het blad daarna weer kunt vlakken. Na jaren gebruik schuur of schaaf je de bovenkant af en heb je een nieuw oppervlak. Die massa is ook wat een klopwerkbank prettig maakt: het blad neemt de klap op in plaats van hem terug te geven.

Er zit een keerzijde aan. Hout werkt met de luchtvochtigheid, dus een massief blad zet uit en krimpt. In een ruimte die van klam naar warm en droog gaat, kunnen lamellen kieren of kan het blad licht bol trekken. Vastschroeven met starre verbindingen over de volle breedte werkt dat in de hand. En het is de duurste van de drie.

De opofferingslaag doet het echte werk

Wat het materiaal ook wordt, de slimste toevoeging is een dunne laag erbovenop die je opoffert. Denk aan hardboard of dun multiplex van 4 tot 9 millimeter, met verzonken schroeven vastgezet, met de koppen ruim onder het oppervlak. Daar boor je doorheen, daar lijm je op, daar valt lak op. Is hij vol gaten en lijmresten, dan schroef je hem los en leg je een nieuwe.

Twee dingen bepalen of dit werkt in de praktijk:

• Zet hem vast met schroeven en niet met lijm, anders sloop je bij het vervangen het blad eronder.
• Houd de schroefkoppen minstens twee millimeter onder het oppervlak, zodat een zaagblad of schuurmachine er niet op stuit.

Wat het onderstel bepaalt

Een blad is nooit sterker dan waar het op ligt. Een dunne plaat op een frame met veel steunpunten werkt beter dan een dik blad op vier poten met een grote overspanning. Meet de vrije overspanning tussen de dragers op en houd 40 tot 50 centimeter aan bij 18 millimeter. Laat het blad aan de voorkant een paar centimeter oversteken, dan kun je lijmklemmen over de rand zetten zonder dat het frame in de weg zit.

Ga je zagen, zaag de opofferingslaag dan meteen twee keer uit dezelfde plaat en berg de reservelaag plat op onder de bank. De vervanging is dan een klus van tien minuten in plaats van een zaterdagmiddag, en dat is precies het verschil tussen wel en niet vervangen. Wil je het blad daarna leeg houden, hang je machines dan aan de wand erboven met gereedschaphouders in plaats van ze op het verse blad te parkeren.