Gehoorbescherming bij machines: wat werkt

Gehoorschade is een van de weinige klusblessures die nooit meer overgaat. Een snee geneest, een blauwe duim trekt weg, maar beschadigde haarcellen in je binnenoor herstellen niet. Het verraderlijke is dat de schade sluipend ontstaat: je merkt er jarenlang weinig van, tot de piep in je oren blijft hangen. Reden genoeg om gehoorbescherming net zo vanzelfsprekend te maken als een veiligheidsbril.

Hoeveel lawaai maken je machines eigenlijk

De grens waarboven gehoorschade bij langere blootstelling ontstaat, ligt rond de 80 dB. Vrijwel al je machines zitten daarboven. Een accuboormachine produceert grofweg 85 tot 90 dB, een cirkelzaag en haakse slijper komen al snel boven de 100 dB, en een klopboor of breekhamer in beton gaat daar nog overheen. Belangrijk om te weten: de decibelschaal is logaritmisch. Elke 3 dB erbij betekent een verdubbeling van het geluidsvermogen, en daarmee een halvering van de tijd die je er veilig in kunt doorbrengen. Bij 100 dB is die veilige tijd nog maar enkele minuten per dag.

Vuistregel: moet je je stem verheffen om iemand op een meter afstand te verstaan, dan is het te hard en hoort er bescherming op.

Doppen of kappen: de eerlijke vergelijking

Beide werken, mits goed gebruikt. De verschillen zitten in comfort en gebruik.

• Schuimdoppen zijn goedkoop en dempen goed, maar alleen als je ze goed inbrengt: oprollen, oor iets omhoog trekken, diep inbrengen en laten uitzetten. Half ingebrachte doppen dempen nauwelijks. Ze zijn voor eenmalig of kort gebruik.
• Herbruikbare doppen met lamellen zijn makkelijker schoon te houden en snel in en uit te doen. Handig voor wie de hele dag wisselend lawaai heeft.
• Gehoorkappen zijn het makkelijkst goed te gebruiken: opzetten en klaar. Ze dempen betrouwbaar, maar zijn warm in de zomer en zitten in de weg bij een helm of veiligheidsbril. De pootjes van een bril breken de afdichting en kosten demping.
• Otoplastieken, op maat gemaakte doppen, zijn de duurste optie maar zitten de hele dag comfortabel en dempen gelijkmatig. Voor wie dagelijks in het lawaai staat vaak de beste investering.

Wat zegt de SNR-waarde

Op elke gehoorbescherming staat een SNR-waarde, de gemiddelde demping in decibel. Een kap met SNR 30 brengt 100 dB in theorie terug naar ongeveer 70 dB. In de praktijk haal je dat alleen bij een perfecte pasvorm, dus reken jezelf niet rijk. Meer is bovendien niet altijd beter: wie op een bouwplaats werkt, wil waarschuwingen en collega's blijven horen. Voor de meeste klusmachines is een SNR tussen 25 en 30 een prima keuze. Er bestaan ook kappen met elektronica die spraak doorlaten en pieken wegfilteren; die lossen precies dat probleem op.

De fout die bijna iedereen maakt

De grootste fout is niet de verkeerde bescherming kiezen, maar de goede bescherming afzetten. Even die ene snede zonder kap, even de slijper erover terwijl de doppen in je zak zitten. Juist die korte, harde pieken doen veel schade. Ook tellen de machines van anderen mee: sta je naast iemand die zaagt, dan vang jij hetzelfde lawaai.

De oplossing is dezelfde als bij al je gereedschap: een vaste plek binnen handbereik. Hang je kap aan een haak naast de zaagplek of leg doppen op meerdere plekken neer, in de werkplaats, in de bus en in je jaszak. Wie zijn wand toch al indeelt met houders voor machines en toebehoren, geeft de gehoorkap er gewoon een plek tussen; kijk voor ideeën bij de gereedschaphouders. Bescherming die je ziet hangen, zet je op. Bescherming die onder in een krat ligt, blijft daar liggen.