Schroeven in hardhout: voorboren of niet

Een schroef in vurenhout draaien lukt bijna altijd zonder nadenken. Hardhout is een ander verhaal. Eiken, beuken, azobé of bankirai: het materiaal is zo dicht dat de schroef het hout opzij moet duwen, en dat hout duwt keihard terug. Het resultaat ken je waarschijnlijk: een gespleten plank, een afgedraaide kop of een schroef die halverwege muurvast zit. Voorboren lost dat vrijwel altijd op, als je het goed doet.

Waarom hardhout splijt

Een schroef zonder voorboorgat werkt als een wig. In zacht hout worden de vezels samengedrukt en veert het materiaal mee. In hardhout kan dat niet: de vezels wijken niet, dus bouwt de spanning op tot de plank het opgeeft. Dat gebeurt het snelst dicht bij een kopse kant of een rand, waar het hout maar aan één kant steun heeft. Zit je binnen vijf centimeter van een uiteinde, dan is voorboren geen keuze meer maar noodzaak.

Bijkomend probleem is de wrijving. De schroef wordt door de weerstand zo heet dat het staal verzwakt, en dan breekt de kop er bij de laatste slag af. Een afgebroken schroef in hardhout krijg je er bijna niet meer uit.

De juiste boormaat kiezen

De vuistregel: boor voor met de kerndiameter van de schroef, dat is de dikte van de schacht zonder de schroefdraad. De draad snijdt dan nog volledig in het hout en de trekkracht blijft behouden. In de praktijk komt dat hierop neer:

• Schroef 4 mm: voorboren met 2,5 tot 3 mm
• Schroef 5 mm: voorboren met 3 tot 3,5 mm
• Schroef 6 mm: voorboren met 4 tot 4,5 mm

Twijfel je, houd de boor dan naast de schroef: je moet de schroefdraad aan beide kanten van de boor zien uitsteken. Bij zeer harde soorten zoals azobé pak je de ruimere maat en boor je op volle diepte van de schroef, niet half. Een boortje met diepteaanslag of een stukje tape om de boor voorkomt dat je te ondiep blijft.

Verzink de kop ook even met een verzinkboor. In hardhout trekt een schroefkop zichzelf niet netjes naar binnen zoals in vuren; zonder verzinken drukt de kop het oppervlak kapot of blijft hij boven het hout staan.

Wanneer je zonder voorboren wegkomt

Moderne schroeven met een frees- of boorpunt en wax-coating zijn ontworpen om zonder voorboorgat te werken, en in halfharde soorten zoals lariks of douglas gaat dat vaak goed. Houd je aan drie voorwaarden: blijf ruim van randen en kopse kanten weg, gebruik een schroef met snijpunt en zet je machine niet op de hoogste stand. Merk je dat de machine zwaar wegtrekt of de schroef piept, stop dan en boor alsnog voor. Een halve minuut extra werk is goedkoper dan een gespleten plank van tropisch hout.

Bij terrasplanken van bankirai of ander tropisch hout is de discussie simpel: altijd voorboren en verzinken, elk gat. De houtsoort is te duur en te hard om te gokken.

Machine-instellingen en bits

Zet de koppelbegrenzing van je schroefmachine een paar standen lager dan je in zacht hout zou doen en bouw op. Zo voel je waar de grens ligt zonder direct een kop af te draaien. Een slagschroevendraaier mag ook, maar juist daarmee draai je in hardhout snel een schroef kapot omdat je de weerstand minder goed voelt; doseer met de trekker.

Gebruik een bit die exact past, meestal Torx of Pozidriv maat 2 of 3, en vervang hem zodra de punt rond begint te worden. Een versleten bit slipt in hardhout gegarandeerd uit de kop. Wie zijn bits op een vaste plek bewaart, bijvoorbeeld in een houder uit de bithouders, pakt ook sneller de juiste maat in plaats van de eerste de beste.

Smeer bij extreem harde soorten de schroefdraad in met wat was of zeep. Het scheelt merkbaar in benodigd koppel en de schroef wordt minder heet. Met een goed voorboorgat, de juiste bit en een beetje geduld draai je in elk hardhout een strakke verbinding zonder één gespleten plank.