De trillingswaarde in je handleiding: wat je ermee kunt

Achterin elke handleiding, tussen het toerental en het gewicht, staat een getal in meter per seconde kwadraat: de trillingswaarde. Vrijwel iedereen bladert eroverheen, en dat is jammer, want het is een van de weinige specificaties die iets zegt over wat de machine met jouw lijf doet in plaats van met het werkstuk. Je moet alleen weten hoe je hem leest, want het getal belooft iets anders dan veel mensen denken.

Hoe het getal tot stand komt

De waarde komt uit een genormeerde test. De fabrikant meet de trilling aan de handgreep, in drie richtingen tegelijk, terwijl de machine een voorgeschreven standaardklus uitvoert. Daarom zie je bij veel machines meerdere waarden staan: een boorhamer heeft bijvoorbeeld een aparte waarde voor boren in beton en voor hakken, en die twee kunnen flink uit elkaar liggen. Naast de trillingswaarde staat meestal een onzekerheidsmarge, aangeduid met de letter K. Die hoort erbij: twee machines die binnen elkaars marge vallen, zijn in de praktijk niet te onderscheiden.

Belangrijk om te beseffen: het is een labwaarde. Met een botte boor, een klemmende toepassing of een verkrampte houding trilt dezelfde machine in jouw handen harder dan op het datablad.

Waarom een klein verschil groot uitpakt

De schaal is niet zo braaf als hij eruitziet. De belasting op je handen groeit met het kwadraat van de trillingswaarde. Een machine die twee keer zo hard trilt, geeft je dus niet twee maar vier keer zo snel dezelfde belasting. Andersom gezegd: met die machine zit je in een kwart van de tijd aan hetzelfde punt. Daarom telt hakken zo veel zwaarder dan schroeven. Een schroefmachine trilt nauwelijks en kun je de hele dag vasthouden, terwijl een uur hakken met een hoge waarde meer belasting geeft dan een volle dag licht werk. Kijk dus niet alleen naar het getal, maar naar het getal maal de uren die jij met die toepassing maakt.

Twee machines eerlijk vergelijken

De trillingswaarde is vooral nuttig op het moment dat je moet kiezen. Houd je dan aan drie regels:

• Vergelijk dezelfde toepassing met dezelfde toepassing: hakken met hakken, boren met boren, nooit de laagste waarde van de ene machine met de hoogste van de andere.
• Reken de K-marge mee. Een verschil dat kleiner is dan de marge is geen verschil.
• Weeg het verschil naar jouw gebruik. Voor een machine die je een paar keer per jaar pakt is de waarde bijzaak, voor je dagelijkse machine is hij belangrijker dan een beetje meer vermogen.

Wees ook eerlijk over de prestatie erachter. Een machine die iets harder trilt maar de klus veel sneller klaart, kan per saldo gunstiger zijn dan een zachte trager. Het gaat om trilling maal tijd, niet om trilling alleen.

Wat je er morgen mee doet

Pak de handleidingen van je eigen machines er eens bij en zet de waarden onder elkaar. Grote kans dat één machine eruit springt, meestal de breker, de boorhamer in hakstand of een oude slijper. Dat is de machine waarvan je het werk het meest wilt beperken: scherp toebehoren erop, klussen opknippen en waar het kan de taak naar een andere machine schuiven. Bij een volgende aanschaf weet je bovendien precies waar je op let. En staat er bij een aanbieding helemaal geen trillingswaarde vermeld, dan is dat op zichzelf al informatie over hoe serieus de aanbieder zijn specificaties neemt.

Handig detail voor wie meerdere machines afwisselt: dat wisselen gaat alleen vanzelf als elke machine een vaste, bereikbare plek heeft. Met houders uit de collectie gereedschaphouders hangt de stillere machine net zo dicht bij de hand als de zware, en wordt de lichtste machine voor de klus ook echt de machine die je pakt.